Psychose door wiet: symptomen, duur en wanneer je hulp zoekt

Een psychose door wiet betekent dat je tijdelijk de grip op de werkelijkheid verliest: je hoort stemmen, ziet dingen die er niet zijn of raakt ervan overtuigd dat anderen je kwaad willen doen. Een cannabispsychose trekt meestal weg zodra de wiet uit het lichaam is, maar niet altijd. Hier lees je hoe je de signalen herkent, hoe lang klachten duren, wanneer je dezelfde dag hulp zoekt en wat er daarna nodig is.

Een psychose door wiet is een tijdelijke toestand waarin cannabis, vooral wiet met veel THC, wanen, hallucinaties of paranoia uitlokt. De klachten beginnen tijdens of kort na het gebruik en verdwijnen doorgaans na korte tijd zodra de cannabis is afgebroken. Houden psychotische klachten na ongeveer een maand zonder cannabis aan, dan wijst dat volgens de DSM-5 op een psychotische stoornis die los van wiet bestaat en door een psychiater onderzocht moet worden.

Wat is een psychose door wiet?

Een psychose door wiet is een psychotische episode die wordt uitgelokt door cannabisgebruik. Wanen, hallucinaties of paranoia ontstaan tijdens of kort na het gebruik. Meestal verdwijnen deze klachten na het stoppen, maar bij aanhoudende klachten of eerdere psychoses is een beoordeling door een huisarts of psychiater nodig, omdat cannabis een onderliggende psychotische stoornis kan aanwakkeren.

Cannabispsychose, heftige high of schizofrenie: wat is het verschil?

Een psychose is geen ziekte op zichzelf, maar een verzameling klachten waarbij iemand wanen, hallucinaties of sterk verward denken ervaart. Bij een cannabispsychose ligt de oorzaak in cannabis. Bij schizofrenie of een bipolaire stoornis ligt de oorzaak in de aandoening zelf, ook al kan wiet de eerste uitbarsting uitlokken. Een heftige high met angst en hartkloppingen is nog geen psychose: bij een psychose ontbreekt meestal het besef dat de ervaring door de wiet komt.

De diagnose “door cannabis veroorzaakt” blijft daardoor lang voorlopig. Een meta-analyse in Schizophrenia Bulletin van Murrie en collega’s bekeek 25 onderzoeken naar psychoses door middelen en vond dat 34 procent van de mensen met een cannabispsychose later de diagnose schizofrenie kreeg, bij een mediane follow-up van 4 jaar. Bij psychoses door amfetamine lag dat percentage op 22 procent.

Wie zegt “het was maar wiet” en de klachten laat zitten, loopt dus een risico: de eerste psychose is soms de eerste zichtbare fase van een stoornis die ook zonder wiet doorgaat. Tegelijk wordt een cannabispsychose niet altijd schizofrenie. Bij een deel van de mensen in dezelfde meta-analyse bleef die diagnose binnen de onderzochte periode uit.

Waarom kan wiet een psychose uitlokken?

Wiet kan een psychose uitlokken omdat THC, de stof die de roes veroorzaakt, volgens hersenonderzoek dezelfde hersengebieden activeert als bij een psychose. Bij mensen met aanleg voor psychotische klachten kan die extra prikkel de drempel overschrijden. Het gevolg is dat gewone gebeurtenissen een dreigende betekenis krijgen, wat zich uit als achterdocht, angst en wanen. Dit beschrijft de Belgische site Cannabishulp.

Volgens het Jellinek is wiet waarschijnlijk niet de enige oorzaak, maar een trigger bij mensen die al aanleg hebben, en niemand weet vooraf hoeveel aanleg hij of zij heeft. Het Jellinek schat dat ongeveer 6 tot 10 procent van alle gevallen van schizofrenie met cannabisgebruik samenhangt en dat cannabis de ziekte ongeveer 2,5 jaar eerder kan laten beginnen. Een eerder begin gaat samen met een slechtere uitkomst.

Daardoor bestaan twee waarheden naast elkaar. De meeste mensen die regelmatig blowen krijgen nooit een psychose, en veel mensen met een psychotische stoornis hebben nooit geblowd, zo stelt DRUGSinfo. Wie nooit klachten had, kan daarom niet aflezen dat de volgende keer veilig is.

Welke risicofactoren vergroten de kans op een psychose door wiet?

De kans op een psychose na het blowen stijgt met de sterkte, de frequentie en de jonge leeftijd van het gebruik, omdat meer THC op een jonger brein bij aanleg sneller psychotische klachten uitlokt. Het Jellinek beschrijft een dosis-effect: hoe vaker iemand gebruikt, hoe groter het risico. De volgende factoren spelen volgens Cannabishulp en DRUGSinfo vaak mee:

• Sterke wiet met veel THC en weinig CBD, zoals nederwiet en nederhasj. CBD lijkt de heftigste effecten van THC af te zwakken.
• Jong beginnen met regelmatig, zwaar gebruik.
• Een psychose of andere psychische aandoening in de familie, of een eerdere psychose.
• Eerdere keren dat wiet tot paniek of sterke verwarring leidde.
• Wiet combineren met alcohol of andere drugs, of onervaren zijn met wiet.

Meer over de gevolgen van zwaar of langdurig cannabisgebruik lees je op een aparte pagina.

Wie jarenlang af en toe blowde en in een stressvolle periode overstapte op sterkere wiet, merkte eerst alleen dat de nachten korter werden. Gewone geluiden gingen dreigend aanvoelen, maar de klachten namen na een nacht slapen telkens even af. Daardoor bleef de omgeving afwachten en kwam hulp pas toen de achterdocht dagen aanhield.

Blijven stemmen, achterdocht of vreemde waarnemingen bestaan terwijl de roes voorbij zou moeten zijn, dan is afwachten het risico. Stop met cannabis en bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsenpost. Een psychose is een medische klacht en geen kwestie van doorzetten.

Symptomen en duur van een psychose door wiet

De symptomen van een psychose door wiet zijn wanen (vaste overtuigingen die niet kloppen), hallucinaties (stemmen horen of dingen zien die er niet zijn), paranoia, verward praten en denken, en soms agressie of onrustig gedrag. Volgens DRUGSinfo zijn stemmen horen, waanideeën en paranoïde worden de belangrijkste waarschuwingssignalen. Slapeloosheid kan de klachten versterken en komt er vaak bij.

Voor naasten zijn de eerste signalen vaak subtieler dan stemmen. Iemand trekt zich terug, slaapt nauwelijks, praat in vage zinnen of kijkt vertrouwde mensen met argwaan aan. Wie paranoïde wordt, kan artsen en familie juist minder vertrouwen, waardoor hulp zoeken moeilijker wordt op het moment dat die het hardst nodig is.

Hoe lang duurt een psychose door wiet?

Een psychose door wiet duurt doorgaans korter dan een psychose bij schizofrenie, omdat de klachten afnemen zodra de cannabis is afgebroken. Een vaste duur is niet te geven. Volgens Cannabishulp verdwijnen kortdurende psychotische reacties meestal vanzelf na korte tijd. De DSM-5 noemt ongeveer een maand na het einde van de intoxicatie als grens: klachten die langer aanhouden, worden gezien als mogelijk zelfstandige stoornis die onderzoek verdient.

Als je na het blowen stemmen hoort, achterdochtig blijft of meerdere nachten nauwelijks slaapt: Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsenpost.

Als de klachten na ongeveer een maand zonder cannabis niet over zijn of terugkomen zodra je opnieuw gebruikt: Vraag via de huisarts een psychiatrische beoordeling aan. Siam Rehab in Chiang Rai is een gelicentieerd, particulier residentieel behandelcentrum en neemt geen mensen op met een actieve psychose; een psychiatrische beoordeling vindt daar plaats bij of kort na opname.

Wat helpt tijdens en na een psychose door wiet?

Bij een acute psychose door wiet bestaat de eerste hulp uit stoppen met cannabis, een rustige en veilige omgeving en een beoordeling door een arts. Een huisarts of huisartsenpost kan de crisisdienst van de ggz inschakelen. Een psychiater beslist vervolgens of rust, medicatie zoals antipsychotica of een tijdelijke opname nodig is.

Hulpverleners adviseren naasten meestal om rustig te blijven, niet te discussiëren over de wanen en de persoon niet alleen te laten. Zinnen als “dat is onzin” kunnen iemand met paranoia sterker doen geloven dat niemand luistert. Beter werkt het om te erkennen dat de angst echt is, zonder de inhoud van de overtuiging te bevestigen, en samen de eerstvolgende stap te bepalen.

Wie na een eerste cannabispsychose opgelucht was dat de klachten verdwenen, besloot soms om “gewoon af en toe” te blijven blowen omdat wiet de spanning leek te verminderen. Bij de eerstvolgende drukke periode kwamen de achterdocht en de slapeloze nachten terug. De medicatie leek minder goed te werken en het vertrouwen van de omgeving was inmiddels op.

Dat is de val van wiet bij psychotische klachten. Volgens DRUGSinfo en het Jellinek merken veel mensen dat cannabis klachten en bijwerkingen van medicatie tijdelijk dempt, en blijven ze daardoor gebruiken. Tegelijk wijzen aanwijzingen uit onderzoek op meer terugvallen, medicatie die minder goed werkt en een slechter verloop.

Afkicken van wiet na een psychose

Afkicken van wiet na een psychose is zinvol omdat doorgaan met cannabis de kans op een nieuwe psychose vergroot en medicatie minder goed laat werken. Stoppen gebeurt bij voorkeur in overleg met de behandelend arts of psychiater, zodat slaap en stemming in de gaten worden gehouden. Bij een bestaande cannabisverslaving is daarnaast behandeling van cannabisverslaving nodig voor het gebruik zelf.

Een verslavingskliniek is geen plek voor een acute psychose: die hoort bij de acute ggz. Residentiële behandeling van het cannabisgebruik kan daarna volgen, zodra de klachten zijn gestabiliseerd en een psychiater de situatie heeft beoordeeld. Als psychische klachten en verslaving samen voorkomen, spreken hulpverleners van een dubbele diagnose; wat dubbele diagnose inhoudt bepaalt hoe de behandeling wordt opgebouwd.

Veelgestelde vragen over psychose door wiet

Kun je door blowen in een psychose raken?

Ja, je kunt door blowen in een acute psychose raken, vooral bij sterke wiet, jong en zwaar gebruik en een psychose in de familie. De meeste mensen die blowen krijgen er echter nooit een. Beide dingen kloppen tegelijk: het risico is klein voor de groep als geheel en groot voor wie aanleg heeft, die je vooraf meestal niet kent.

Kan cannabis schizofrenie veroorzaken?

Cannabis is waarschijnlijk niet de enige oorzaak van schizofrenie, maar kan bij mensen met aanleg de ziekte uitlokken of eerder laten beginnen. Het Jellinek schat dat 6 tot 10 procent van de gevallen met cannabis samenhangt. Hoe vaker en jonger iemand gebruikt, hoe groter het risico, en wie schizofrenie in de familie heeft, wordt blowen afgeraden.

Gaat een psychose door wiet vanzelf over?

Een psychose door wiet gaat doorgaans over zodra de cannabis is afgebroken, maar vanzelf is geen garantie. Houden de klachten ongeveer een maand na het stoppen aan, of komen ze terug bij nieuw gebruik, dan kan een psychotische stoornis meespelen. Laat de klachten dan beoordelen door een psychiater in plaats van verder af te wachten.

Kan een jointverslaving leiden tot een psychose?

Een cannabisverslaving betekent meestal frequent en langdurig gebruik, en juist die hoeveelheid hangt samen met een groter risico op psychose: hoe vaker iemand gebruikt, hoe groter het risico. De verslaving veroorzaakt de psychose niet zelf, maar vergroot de blootstelling aan THC. Bij beide problemen tegelijk is behandeling nodig die klachten en gebruik samen aanpakt.

Wat is het verschil tussen een bad trip en een psychose door wiet?

Een bad trip is een heftige, angstige roes waarbij iemand meestal nog weet dat de wiet de oorzaak is en die zakt naarmate de werking afneemt. Bij een psychose ontbreekt dat besef vaak, houden wanen of hallucinaties langer aan en voelt de ervaring echt. Twijfel je welke van de twee het is, behandel het dan als een psychose en bel een arts.